Trong 5 năm qua, hoà chung với định hướng hội nhập và phát triển mang tính bền vững của Trường Đại học Vinh, khoa Lịch sử đã đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học (NCKH) với ba mục tiêu cơ bản: NCKH nhằm khẳng định vị thế trong hệ thống ngành Lịch sử toàn quốc; NCKH gắn với mục tiêu đào tạo và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

         Thành lập năm 1968, sau 45 năm xây dựng và trưởng thành, khoa Lịch sử đã có những thành tựu đáng ghi nhận trong quá trình đào tạo và NCKH, đặc biệt là NCKH gắn liền với phát triển kinh tế xã hội địa phương. Đội ngũ cán bộ hiện nay gồm 42 cán bộ công chức trong đó có 5 PGS, 16 TS và 26 Th.S, trong đó có 2 TS được đào tạo ở Nga, 3TS được đào tạo ở Trung Quốc. Trong tương lai gần, 8 NCS đang đi học trong và ngoài nước (1 NCS ở Pháp) sẽ phổ cập hóa TS trong ngành Lịch sử. Khoa Lịch sử hiện nay là một trong những khoa có đội ngũ cán bộ triển vọng, phát triển mang tính kế cận đều, ít hụt hẫng thế hệ hơn các khoa Lịch sử khác trong hệ thống ngành Lịch sử. Với 6 tổ bộ môn: Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Thế giới, Phương pháp dạy học Lịch sử và các môn cơ sở, Quản lý văn hóa, Công tác xã hội và Du lịch, Khoa có điều kiện tốt về nguồn nhân lực được đào tạo ở trình độ cao để nghiên cứu những đề tài có quy mô lớn, đòi hỏi tính toàn diện trên nhiều lĩnh vực KHXH ở trung ương và địa phương.

            Xác định nghiên cứu khoa học là một nhiệm vụ quan trọng, đặc biệt là gắn hoạt động nghiên cứu khoa học với công tác giảng dạy và sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương, hoạt động nghiên cứu khoa học đã được đẩy mạnh trong toàn thể tập thể cán bộ, công chức học viên, sinh viên toàn khoa và đã đạt được một số kết quả đáng khích lệ.

            Trong 5 năm qua, cán bộ công chức trong khoa đã hoàn thành nhiều đề tài khoa nghiên cứu khoa học các cấp: 3 đề tài cấp Bộ do cán bộ trong khoa chủ trì đã được hoàn thành với kết quả xuất sắc; 3 đề tài cấp tỉnh như: “Nghiên cứu, biên soạn và xuất bản Lịch sử Nghệ An” (Nghiệm thu năm 2012), “Đặc trưng văn hóa và ngôn ngữ người Đan Lai” (Đề tài cấp tỉnh nghiệm thu năm 2013); Phát triển du lịch cộng đồng gắn liền với xóa đói giảm nghèo ở miền Tây Nghệ An (Đề tài cấp tỉnh nghiệm thu năm 2014); Xây dựng sách giáo khoa lịch sử địa phương giành cho THPT (Đề tài cấp tỉnh nghiệm thu năm 2014); và gần 30 đề tài cấp trường nghiệm thu với kết quả cao. Đáng chú ý là khoa đã chủ trì việc nghiên cứu, biên soạn và xuất bản lịch sử địa phương, nhiều công trình quy mô được xuất bản như Lịch sử ngành Kiểm sát nhân dân tỉnh Nghệ An (1960- 2010), xuất bản năm 2010; Địa chí huyện Quỳ Châu tỉnh Nghệ An, xuất bản năm 2011;Lịch sử Nghệ An (2 tập) xuất bản năm 2012; Mai Thúc Loan và Cuộc khởi nghĩa Hoan Châu,  xuất bản 2013....

          Trong đó, Công trình “Nghiên cứu, biên soạn và xuất bản Lịch sử Nghệ An từ nguyên thủy đến năm 2005” do PGS. TS Trần Văn Thức chủ biên là công trình nghiên cứu, biên soạn thuộc lĩnh vực khoa học Xã hội và nhân văn quy mô nhất của tỉnh Nghệ An từ trước tới nay. Công trình đã huy động được đông đảo các chuyên gia nghiên cứu lịch sử ở trung ương và địa phương, đặc biệt là lực lượng công chức trong khoa đã dành nhiều tâm lực cho công trình quan trọng này. Sự ra mắt độc giả của bộ Lịch sử Nghệ An (2 tập) đầu năm 2013 đã đánh dấu sự nỗ lực của giới nghiên cứu lịch sử nói chung và cán bộ công chức trong Khoa nói riêng. Đây là hoạt động khoa học công nghệ được đánh giá là 10 sự kiện tiêu biểu của tỉnh Nghệ An năm 2012 và năm 2013.

          Hiện nay, cán bộ trong khoa đang chủ trì 01 đề tài cấp Bộ: Xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giảng dạy môn Lịch sử Việt Nam (triển khai năm 2014); 01 đề tài cấp tỉnh: Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp phát huy giá trị lịch sử - văn hóa của hệ thống đền, chùa trên vùng đất Nghệ an trong giai đoạn hiện nay(Đề tài cấp tỉnh 2014); 4 đề tài cấp trường... Cán bộ của Khoa đã và đang được giao chủ trì và tích cực tham gia một số công trình khoa học của địa phương như:  Địa chí huyện Con Cuông (Nghệ An); Địa chí huyện Quế Phong (Nghệ An); Lịch sử huyện Vũ Quang (Hà Tĩnh) …

           Để được phê duyệt và triển khai các đề tài NCKH trên đảm bảo đúng tiến độ và chất lượng công trình, ngoài đội ngũ cán bộ của Khoa là chủ lực, chúng tôi đã nhận được sự cộng tác tích cực của các nhà khoa học đầu ngành ở Trung ương, các nhà nghiên cứu lịch sử - văn hoá có uy tín ở địa phương. Khoa đã thành lập các tiểu ban thực hiện từng công trình, triển khai đội ngũ các nhà khoa học, nhóm sinh viên tài năng, sinh viên và học viên cao học chuyên ngành thực hiện công tác tư liệu, điền dã...

            Khoa cũng được Trường Đại học Vinh và tỉnh Nghệ An giao chủ trì nhiều cuộc hội thảo khoa học toàn quốc có uy tín, tạo được tiếng vang lớn, thu hút được giới nghiên cứu trong và ngoài nước tham gia như Hội thảo “Mai Thúc Loan và khởi nghĩa Hoan Châu” tổ chức năm 2008; Hội thảo  “Thanh - Nghệ - Tĩnh với 1000 năm Thăng Long - Hà Nội” tổ chức năm 2010; Hội thảo “Bối cảnh lịch sử Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước” tổ chức năm 2011; Hội thảo “Nghiên cứu và giảng dạy về thân thế và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh” tổ chức năm 2012; Hội thảo “Nghiên cứu và giảng dạy Lịch sử, văn hóa – xã hội” tổ chức năm 2013; Hội thảo “Thanh - Nghệ - Tĩnh với chiến cuộc Đông Xuân 1953 - 1954” tổ chức năm 2014 được giới khoa học và địa phương đánh giá cao....  Các hội thảo trên đã giải quyết nhiều vấn đề khoa học và thực tiễn, phục vụ công tác tuyên truyền phát huy các giá trị lịch sử văn hóa ở vùng đất Nghệ An, đồng thời cũng phục vụ các nhiệm vụ chính trị cấp Tỉnh nhân các ngày lễ lớn. Các hội thảo trên đã nhận được sự quan tâm và hỗ trợ kinh phí của UBND tỉnh Nghệ An, UBND tỉnh Hà Tĩnh,  UBND huyện Nam Đàn, sự tài trợ của các doanh nhân trong Câu lạc bộ doanh nghiệp Hồng Lam tại Hà Nội...Khoa cũng đã tổ chức Hội thảo “Đào tạo cử nhân ngành Công tác xã hội và Du lịch đáp ứng nhu cầu xã hội” nhằm lấy ý kiến các nhà tuyển dụng cho chương trình đào tạo các ngành mới, xây dựng chuẩn đầu ra các ngành đào tạo đại học chính quy…

Hàng năm, cán bộ trong khoa cũng đã tham gia các Hội nghị, hội thảo khoa học lớn có uy tín như Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ IV (2012), Quan hệ Việt Nam - Đài Loan (2011), So sánh quá trình văn minh hóa ở Nhật Bản và Việt Nam (2011), Danh nhân Quảng Bình (2012); Hội thảo thường niên các nhà khoa học trẻ toàn quốc, Hội thảo Chiến dịch Điện Biên Phủ: Những vấn đề Lịch sử (2014)...  Khoa Lịch sử cũng tham gia nhiều Hội thảo về các danh nhân ở tỉnh Nghệ An như Hội thảo về Phùng Chí Kiên, Hội thảo về Ngô Trí Hòa, Hội thảo về Lê Hồng Phong, Hội thảo về Nguyễn Trường Tộ, Hội thảo về Cao Xuân Dục... Tham gia các Hội thảo khoa học đã góp phần làm sáng rõ thêm các giá trị lịch sử văn hóa Nghệ An với trong các diễn đàn khoa học lớn.

           Ngoài ra, cán bộ công chức của Khoa đã công bố hàng trăm bài báo khoa học trên các tạp chí Trung ương và địa phương. Trong 5 năm qua đã có gần 50 bài công bố trên các Tạp chí chuyên ngành trong nước và quốc tế như Nghiên cứu Trung Quốc, Nghiên cứu Lịch sử, Nghiên cứu Đông Nam Á, Nghiên cứu châu Âu, Lịch sử Đảng, Lịch sử quân sự, Dân tộc học... và gần 45 bài đăng tải trên các Tạp chí của tỉnh Nghệ An như Thông tin KHCN của Sở Khoa học Công nghệ Nghệ An, Tạp chí khoa học xã hội và nhân văn Nghệ An...

          Trong quá trình đào tạo, cán bộ của Khoa đã hướng dẫn thành công hàng trăm luận văn thạc sỹ, khoá luận tốt nghiệp đại học thuộc các chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Đảng CSVN, Lịch sử Văn hoá, trong đó có 2 đề tài đã đoạt giải Sinh viên NCKH cấp Bộ.

          Có thể nói, trong 5 năm qua hoạt động khoa học công nghệ của khoa Lịch sử đã gắn với công tác đào tạo và sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Các công trình lịch sử, địa chí, văn hóa của khoa Lịch sử chủ trì biên soạn hoặc tham gia biên soạn đã và đang có ý nghĩa giáo dục truyền thống, bồi dưỡng niềm tự hào, tập hợp nguồn lực con người, cung cấp các cứ liệu khoa học về con người và mảnh đất xứ Nghệ, góp phần hoạch định chính sách và giải pháp để xây dựng và phát triển Nghệ An ngày một vững mạnh, phồn vinh.

          Một số đề xuất, kiến nghị

 - Có chiến lược tạo nhóm nghiên cứu chuyên ngành riêng để xấy dựng vị thế khoa học chuyên biệt trong bản đồ khoa học Việt Nam. Đây là nhiệm vụ khó khăn nhưng là cơ sở để phát triển bền vững và xây dựng thương hiệu của khoa và nhà trường.

- Huy động tối đa mọi nguồn lực, lợi thế (từ học viên cao học chuyên ngành đến đội ngũ các nhà khoa học của Khoa, của Trường, của địa phương và phối kết hợp với Trung ương) để triển khai các đề tài Lịch sử - Văn hoá địa phương đã, đang và sẽ ký kết đảm bảo đúng tiến độ và đạt chất lượng tốt nhất. Trên cơ sở đó, sẽ từng bước mở rộng hoạt động NCKH gắn kết với việc giải quyết những vấn đề cơ bản về Lịch sử - Văn hoá còn là “khoảng trống”.

- Có cơ chế thông thoáng, minh bạch về công tác nghiên cứu, công tác tài chính và các biện pháp hỗ trợ nghiên cứu phù hợp.

- Hướng dẫn, tạo điều kiện để nâng cao số lượng và chất lượng bài viết của các giảng viên ngành Công tác xã hội và Du lịch. Đặc biệt, ngành Công tác xã hội hiện là ngành có nhiều đề tài, dự án trong và ngoài nước nên cần có chiến lược tiếp cận phù hợp.

- Đề nghị nhà Trường tạo cơ chế đặc thù cho các ngành khoa học xã hội trong công tác quản lý, thu ngân sách...

- Khoa cần kết hợp với Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, UBND tỉnh Nghệ An, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An rà soát việc biên soạn lịch sử, Lịch sử đảng Đảng bộ các huyện, thị, xã trong toàn tỉnh. Trên cơ sở đó, tư vấn đơn vị và cá nhân chủ trì biên soạn; tư vấn Hội đồng thẩm định; hỗ trợ kinh phí... để toàn tỉnh có đầy đủ các công trình Lịch sử, Lịch sử Đảng, Lịch sử quân sự các cấp phục vụ công tác bồi dưỡng truyền thống cách mạng và góp phần định hướng xây dựng kinh tế xã hội ở cấp cơ sở. Khoa cũng cần phối hợp với các cơ quan cấp tỉnh, Hội Sử học Nghệ An xây dựng luận cứ khoa học cho các chủ trương, chính sách của cấp ủy và chính quyền nhằm đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nghệ An đến năm 2020.

Trong những năm qua, triển khai hoạt động NCKH gắn kết với phát triển kinh tế - xã hội địa phương, Khoa Lịch sử đã nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao, sự ghi nhận và tạo điều kiện của Trưởng Đại học Vinh, các cấp bộ Đảng, chính quyền Nghệ An. Trong thời gian tới, để triển khai hoạt động trên có hiệu quả và sâu rộng hơn, Khoa Lịch sử chúng tôi rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi của nhà trường và lãnh đạo địa phương.